Mmuso wa lehae ke le leng la makala a mararo a mmuso Aforika Borwa. A mang a mabedi ke mmuso wa porovense le wa naha.

Karolo ya 152 e Kgaolong ya 7 ya Molao wa Motheo e hlalosa mesebetsi ya mmuso wa lehae:

  • Ho netefatsa puso ya demokerasi e nang le boikarabelo
  • Ho fana ka ditshebeletso tsa motheo
  • Ho tshehetsa ntshetsopele ya setjhaba le moruo.

Mmuso wa lehae o na le matla a ho etsa le ho sebedisa melao jwalo ka ha ho hlalositswe karolong ya 156 ya Molao wa Motheo. O na le mosebetsi wa molao wa ho fana ka ditshebeletso tsa masepala. Mesebetsi ya bohlokwa ka ho fetisisa ya mmuso wa lehae e kenyeletsa ho fana ka ditshebeletso tsa motheo tse jwalo ka:

  • metsi le tsamaiso ya dikgwerekgwere
  • motlakase
  • tsamaiso ya matlakala
  • ditshebeletso tsa bophelo tsa masepala
  • dipalangwang tsa setjhaba tsa masepala
  • mebila masepaleng.

Mesebetsi e meng e kenyeletsa ho tima mello, diphaka le dibaka tsa boithabiso, mebila le dipalangwang tsa setjhaba, taolo ya tlhokomelo ya bana le dibaka tsa setjhaba. Hape mmuso wa lehae o na le karolo ya bohlokwa phanong ya matlo.

MMUSO WA LEHAE O TLAMEHA... beha pele ditlhoko tsa motheo tsa setjhaba. Hona ho bolela hore o tlameha ho:
Fana ka ditshebeletso tsa motheo

Mmuso wa lehae o tlameha ho netefatsa hore setho se seng le se seng setjhabeng se fihlella bonyane minimamo ya boemo ba ditshebeletso tsa motheo (karolo ya 139(5) ya Molao wa Motheo; karolo ya 73 (1) ya Municipal Systems Act (Molao wa Mekgwatshebetso ya Masepala).

Tshehetsa ntshetsopele le tikoloho

Mmuso wa lehae o tlameha ho tshehetsa tikoloho e bolokehileng e hlwekileng, ha mmoho le ntshetsopele ya setjhaba le moruo.

Kgothalletsa ho nka karolo ha setjhaba

Mmuso wa lehae o tlameha ho kgothalletsa ho ba teng ha setjhaba ditabeng tsa mmuso wa lehae. Tshebetsong, hona ho bolela hore ha o a tlameha ho iteanya le setjhaba feela, empa le ho dumella le ho tshehetsa ho nka karolo ha setjhaba diqetong tse etswang.

Hlompha, sireletsa, tshehetsa le ho phethahatsa ho ya ka ditokelo tsa botho

Mmuso wa lehae o tlameha ho hlompha, ho sireletsa, ho tshehetsa le ho phethahatsa ho ya ka ditokelo tsa botho (karolo ya 7(2) ya Molao wa Motheo), tse jwalo ka tokelo ya metsi, tikoloho e hlwekileng le matlo. Hona ho bolela eng?

  • Hlompho e bolela hore ha o a tlameha ho ba tseleng ya phethahatso ya tokelo – jwalo ka ho hloleha ho fana ka laesense ya ho dumella setjhaba ho tjheka sediba sa metsi a nowang.
  • Sireletsa e bolela hore ha o a tlameha ho dumella ba bang ho nyatsa ho phethahatsa tokelo – jwalo ka ho dumella dikhamphani ho silafatsa phepelo ya metsi a nowang.
  • Tshehetsa e bolela hore o tlameha ho etsa ka moo o ka kgonang ho tataisa phethahatso ya tokelo – mohlala, ka ho hlokomela le ho lokisa diphaepe tse hlokehang ho tsamaisa metsi a nowang le dikgwerekgwere.
  • Phethisa e bolela hore o tlameha ho nka mehato e phosethifi ho netefatsa hore setjhaba se fihlella metsi a hlwekileng a nowang ka theko e lekaneng matla a sona, ho etsa mohlala, ka ho kenya tshebetsong ditshebeletso tsa motheo tsa mahala ho ba di hlokang le ho etsa infrastraktjhara ho etsa hore ditshebeletso di fihlellwa.

Fihlella ditokelo tsa botho kgato ka kgato

Molao wa motheo o ananela hore mmuso o ke ke wa lokisa mathata kaofela ka letsatsi. Empa ha ho tluwa phihlellong e sa lekaneng ya matlo, metsi, tsamaiso ya dikgwerekgwere, dijo, tikoloho e hlwekileng le tlhokomelo ya bophelo mmuso o tlameha ho hatela pele e seng morao.

Seo mmuso o tlamehang ho se etsa ke ho etsa moralo wa ho phethahatsa ditokelo ka disebediswa tsa bona tse fumanehang, le ho phethahatsa moralo oo kgato ka kgato ho ntlafatsa lethabo la batho la ditokelo tsa bona. Haeba mmuso o hloleha ho etsa moralo, kapa o siya batho ka ntle ho moralo, kapa hamorao o iphapanya moralo oo o o entseng, hona ke ho se phethahatse ditokelo tsa botho.

Ditlameho tsa ditokelo tsa botho ha di sebetse tsamaisong ya mmuso wa lehae feela, empa mothong ofe kapa ofe eo mmuso wa lehae o mo hirileng ho fa setjhaba ditshebeletso, ho etsa mohlala, dikhamphani tseo e leng tsa masepala tse jwalo ka Johannesburg Water, le mekgatlo ya mmuso e jwalo ka Eskom, dikhamphani tsa poraevete le diCBO.